Pałac z obserwatorium astronomicznym w Białkowie

Białków to niewielka miejscowość, w gminie Wińsko. Trafić tam nietrudno, wystarczy między Stryjnem a Kleszczowicami zjechać z drogi prowadzącej ze Żmigrodu do Wińska. I tak na dobrą sprawę można by powiedzieć, że jest to jedna z wielu sennych wsi, jakich wiele na Dolnym Śląsku gdyby nie pałac, w którym wybudowano obserwatorium astronomiczne.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

Przez lata podróżowania po dawnych rezydencjach, przywykłam do ekscentrycznych pasji dawnych władców, bywały wieże pokryte platyną, fontanny, których słup wyrzucanej wody dochodził do trzydziestu metrów, były egzotyczne zwierzęta hodowane w przypałacowych zwierzyńcach, jednak z prywatnym obserwatorium spotkałam się pierwszy raz.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

Pałac, kryjący się w niewielkim założeniu parkowym nie jest duży, wybudowano go z cegły bez większego zdobniczego przepychu. Do bryły złożonej na planie prostokąta dodano jednak dwie wieże, które dodają obiektowi dziwnego mistycyzmu.  Kim był tajemniczy astronom? czy był aż tak wielkim pasjonatem by wybudować obserwatorium? Większości wystarcza teleskop.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

Do tej większości najwyraźniej nie należał Leo Wutschichowsky syn rosyjskiego lekarza Hermanna Friedricha Wutschichowskiego i Natalie Elisabeth z domu Lamann. Na Dolny Śląsk przybył około 1880 r. a rok później został właścicielem posiadłości w Białkowie. W 1883 roku ożenił się z Clarą Wandrey pochodzącą z podwrocławskich Miłoszyc. Najwyraźniej Clara nie była jedyną miłością jego życia, ponieważ nader wszystko kochał gwiazdy.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

W 1882 roku został ukończony pierwszy budynek obserwatorium, w którym zainstalowano  instrument z obiektywem o średnicy 2,5 cala.  Rok później gotowy był drugi budynek z sześcio metrową kopułą, pod którą zamontowano, sprowadzony z hamburskiej pracowni Respolda, refraktor z 9 calowym obiektywem firmy Reinfelder und Hertel o ogniskowej 9 stóp. W kolejnym budynku stanął szukacz komet, a 1895 r. obserwatorium było już nowoczesną placówką badawczą.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

Wutschichowski stale rozwijał swoje zainteresowania astronomią. Bywał bardzo często w obserwatorium astronomicznym w Pułkowie. Zwróciło to uwagę Juliusa Franza, pełniącego funkcję dyrektora Obserwatorium Uniwersytetu Wrocławskiego, który to podczas jednej z wizyt postanowił obserwować w Białkowskim obserwatorium kometę Quenisseta, która była widoczna jesienią 1911 roku. Prawdopodobnie to podczas tej wizyty pojawił się pomysł by z przepełnionej Wieży Matematycznej w głównym gmachu Uniwersytetu Wrocławskiego, która stale powiększała swoje instrumentarium cześć badań uniwersyteckich przenieść do Białkowa.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

Leo był nie tylko astronomem amatorem, był też wielkim filantropem, który hojnie obdarowywał Uniwersytet Wrocławski w różnego rodzaju kosztowne urządzenia. Cieszył się, gdy mógł dzielić się swą wiedzą i osiągnięciami, nigdy nikomu nie odmawiał zwiedzania obserwatorium, które było jego oczkiem w głowie i którym bez wątpienia bardzo się szczycił, tak że współpraca z Juliusem Franzem układała się pomyślnie.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

Wutschichowsky zmarł 29 stycznia 1927 roku. Po jego śmierci Wrocławskie Obserwatorium Astronomiczne odkupiło od wdowy refraktor Repsolda oraz wszystkie urządzenia obserwatorium. Po jej śmierci w pałacu urządzono schronisko dla Narodowosocjalistycznej Opieki Społecznej (Nationalsozialistische Volkswohlfahrt – NSV). Dopiero w 1942 roku majątek wraz z rezydencją, parkiem i obserwatorium astronomicznym przekazano Uniwersytetowi Wrocławskiemu.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

Wraz z wyzwoleniem tych ziem pałac zajęli czerwonoarmiści niszcząc znaczną część aparatury znajdującej się w obserwatorium jednak ono jak i pałac przetrwało do dziś. Obecnie pod kopułą obserwatorium znajduje się 60-centymetrowy reflektor astrofizyczny firmy Carl Zeiss, Jena i  prowadzone są dalej prace naukowo-badawcze przez pracowników Uniwersytetu Wrocławskiego. Pałac pozostaje zamknięty i nie jest użytkowany.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

Na przestrzeni lat jego wnętrza popadły w ruinę, te w lepszym stanie służą za swoiste magazyny rzeczy różnych, zbędnych niepotrzebnych a kiedyś w jakimś celu przywiezionym. Prawdopodobnym jest, że w co najmniej kilku miejscach dach pałacu przecieka a podgniłe stropy świecą dziurami. Na wielu sufitach widać płaty odpadającego tynku i spore pęknięcia. Przypałacowa oranżeria nakryta została folią, ponieważ w wielu miejscach brakuje szyb a metalowa konstrukcja skorodowała.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

Bardzo ciekawym elementem pałacu jest drewniany łącznik za pomocą, którego z pałacu można przejść do obserwatorium. Tak do końca nie wiadomo, dlaczego powstał, istnieją hipotezy, że Wutschichowsky kulał i ciężko mu było przechodzić po nierównym terenie z parku do obserwatorium gdzie miał też do pokonania stopnie obserwatorium, teoria ta jest mocno naciągana, ponieważ na obu krańcach łącznika znajdują się dość duże stopnie. Prawdopodobnie drewniany napowietrzny tunel dawał Leo Wutschichowskemu komfort, mógł nie zważając na porę roku, aurę, bez wychodzenia na zewnątrz bardzo szybko się przemieszczać owym łącznikiem między wieżami obserwatorium i pałacem.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png
Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

Obserwatorium oraz pałac nie są udostępnione do zwiedzania, ja miałam okazję oglądać to miejsce od piwnic po strychy, a i samo obserwatorium otwarło przede mną swoje podwoje. Gościłam tam na zaproszenie pani Wójt Gminy Wińsko Jolanty Krysowatej-Zielnicy, za co bardzo dziękuję.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie glut2-1-e1519931670300.png

     

1 Comment

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.